Postoji jedno pitanje koje se sve češće nameće kada se posmatra odnos pojedinih političkih centara u regionu i na Zapadu prema Srbiji: da li je njihov problem zaista Aleksandar Vučić ili činjenica da Srbija danas nastupa kao samostalan politički faktor, sa sopstvenim interesima, ciljevima i kapacitetima da ih zastupa?
Odgovor na ovo pitanje zahtijeva povratak u period prije 2012. godine, kada je Srbijom upravljala Demokratska stranka, ali i sagledavanje promjena koje su uslijedile dolaskom Srpske napredne stranke na vlast.
U osnovi ove političke teze nalazi se tvrdnja da je Srbija u međuvremenu prošla kroz proces političkog, ekonomskog i vojnog jačanja, u kojem su značajnu ulogu imali politički pristup Aleksandra Vučića i njegovo nastojanje da Srbiji obezbijedi širi prostor za djelovanje u složenim međunarodnim okolnostima.
Srbija prije 2012. godine - od slabljenja vojske do ekonomskog urušavanja
Vlast koja je preuzela upravljanje državom nakon 5. oktobra 2000. godine zatekla je vojsku teško oštećenu tokom NATO agresije 1999. godine, ali sa značajnim borbenim iskustvom. Umjesto očekivane obnove, uslijedile su reforme praćene drastičnim smanjenjem brojnog stanja, rasformiranjem jedinica i uništavanjem dijela vojne tehnike. Tenkovi i drugo naoružanje završavali su kao staro gvožđe, dok su kritičari upozoravali na ozbiljno slabljenje odbrambenih kapaciteta zemlje.
Ni ekonomska politika nije bila pošteđena ozbiljnih promašaja. Sporne privatizacije, korupcionaške afere, gašenje brojnih preduzeća i gubitak radnih mjesta obilježili su tranzicioni period. Umjesto obećanog privrednog preporoda, mnogi građani suočili su se sa nezaposlenošću i ekonomskom neizvjesnošću, dok su pojedine privatizacije postale simbol zloupotreba i bogaćenja privilegovanih pojedinaca.
Ekonomski oslabljena i vojno gotovo razoružana Srbija očigledno je više odgovarala pojedinim centrima moći na Zapadu i u regionu nego Srbija koja danas nastoji da sama odlučuje o svojoj sudbini.
Vučić i oblikovanje političke Srbije
Dolaskom Srpske napredne stranke na vlast 2012. godine, a posebno preuzimanjem vodeće političke uloge Aleksandra Vučića, započinje period drugačijeg pristupa međunarodnim odnosima.
Umjesto bezuslovnog oslanjanja na jedan spoljnopolitički pravac, Srbija nastoji da evropske integracije uskladi sa očuvanjem tradicionalnih odnosa sa Rusijom, razvojem strateške saradnje sa Kinom i održavanjem komunikacije sa Sjedinjenim Američkim Državama.
Upravo se u takvom pristupu ogleda ono što pristalice Vučićeve politike smatraju njegovom posebnom političkom vještinom - sposobnost da, uprkos međusobno suprotstavljenim interesima velikih sila, očuva prostor za samostalno odlučivanje.
Srbija je nastavila evropski put, ali nije uvela sankcije Rusiji. Istovremeno je razvijala ekonomske odnose sa Kinom, sarađivala sa zapadnim državama i zadržala politiku vojne neutralnosti.
Takvo diplomatsko balansiranje nosi rizike i ograničenja, naročito u uslovima sve izraženijih međunarodnih podjela. Ipak, njegova osnovna politička poruka jeste da Beograd nastoji da odluke donosi polazeći od sopstvenih interesa, a ne isključivo od očekivanja drugih.
Upravo u tome nalazi se suština pojma „Politička Srbija“ - država koja želi da bude aktivan učesnik međunarodnih procesa, a ne samo njihov posmatrač.
Ekonomska i vojna snaga kao oslonac državne politike
Politička samostalnost ne može se zasnivati samo na diplomatskim porukama. Ona zahtijeva ekonomsku stabilnost, razvijene institucije i sposobnost države da svoje odluke sprovede u praksi.
Srbija je tokom prethodne decenije povećala nominalni bruto domaći proizvod, proširila infrastrukturnu mrežu, privukla značajne strane investicije i povećala izdvajanja za odbranu.
Istovremeno, zemlja se suočava sa izazovima poput inflacije, odlaska stanovništva, institucionalnih slabosti i pitanja kvaliteta demokratskog upravljanja.
Ipak, povećanje ekonomskih i vojnih kapaciteta predstavlja važnu promjenu u odnosu na raniji period.
Država koja raspolaže snažnijom privredom, razvijenijom infrastrukturom i većim odbrambenim mogućnostima ima širi prostor da zastupa svoje interese i učestvuje u međunarodnim pregovorima.
U tom smislu, ekonomski razvoj i modernizacija vojske nisu samo unutrašnja pitanja Srbije, već i važni elementi njenog međunarodnog položaja.
Srbi u regionu - nacionalno pitanje koje prevazilazi državne granice
Jedna od značajnih karakteristika politike Beograda jeste insistiranje na položaju srpskog naroda izvan granica Srbije.
Prava Srba u Crnoj Gori, Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj i na Kosovu i Metohiji zauzimaju važno mjesto u političkim nastupima državnog rukovodstva.
U okviru koncepta „Političke Srbije“, briga o sunarodnicima posmatra se kao legitimna odgovornost matične države, koja se može ostvarivati kroz kulturnu, obrazovnu, ekonomsku i institucionalnu saradnju, uz poštovanje međunarodnog prava i suvereniteta susjednih zemalja.
Međutim, upravo takvo djelovanje često postaje predmet regionalnih političkih sporova.
Dok Beograd svoje inicijative predstavlja kao zaštitu prava srpskog naroda, pojedini politički predstavnici susjednih država u njima vide pokušaje širenja političkog uticaja Srbije.
Ove razlike pokazuju koliko je pitanje položaja Srba u regionu osjetljivo i koliko zahtijeva odgovornu državnu politiku.
Jer politički snažna Srbija ne podrazumijeva samo sposobnost da zastupa interese svog naroda, već i da to čini na način koji doprinosi njegovoj dugoročnoj bezbjednosti, pravima i opstanku.
Zašto snažnija Srbija izaziva politički otpor?
Postavlja se pitanje da li je otpor prema današnjoj Srbiji zapravo posljedica njenog sve snažnijeg političkog uticaja u regionu.
Srbija koja raspolaže većim ekonomskim kapacitetima, aktivnije učestvuje u međunarodnim odnosima i jasnije artikuliše nacionalne interese može uticati na političku ravnotežu u regionu.
Takve promjene ne moraju odgovarati svim političkim akterima, naročito onima koji su navikli na drugačiji odnos snaga.
Istovremeno, potrebno je razlikovati protivljenje konkretnim odlukama vlasti u Beogradu od osporavanja prava Srbije da samostalno vodi svoju politiku.
Kritike koje se odnose na demokratske standarde, regionalnu bezbjednost ili međunarodne obaveze ne predstavljaju same po sebi dokaz neprijateljstva prema Srbiji.
Međutim, legitimno je postaviti pitanje da li se od Beograda u pojedinim situacijama očekuje stepen političkog prilagođavanja koji se ne zahtijeva od drugih država.
Tramp, evropske elite i novi geopolitički odnosi
Povratak Donalda Trampa na vlast u Sjedinjenim Američkim Državama otvorio je novo poglavlje u odnosima Vašingtona i evropskih političkih struktura.
Njegov pristup međunarodnoj politici razlikuje se od politika liberalnih i globalistički orijentisanih elita koje su imale značajan uticaj na američke i evropske institucije tokom prethodnih decenija.
Dok Trampova administracija naglašava nacionalne interese i suverenitet, evropske institucije u velikoj mjeri nastavljaju da djeluju u okviru ranije uspostavljenih političkih i institucionalnih pravila.
Ove razlike stvaraju nove diplomatske okolnosti i za države koje, poput Srbije, nastoje da očuvaju veći stepen samostalnosti u međunarodnim odnosima.
Za Beograd je posebno značajno pitanje može li promjene u odnosima između Vašingtona i Brisela iskoristiti za unapređenje sopstvenog međunarodnog položaja.
Ipak, evropski politički prostor nije jedinstven. Različite države imaju različite interese, zbog čega se ni njihov odnos prema Srbiji ne može svesti na jednu političku ili ideološku matricu.
Zato je za Srbiju važno da pažljivo procjenjuje međunarodne promjene, razvija odnose sa različitim partnerima i izbjegava zavisnost od bilo kojeg pojedinačnog centra moći.
Politička Srbija kao trajna državna ideja
Pojam „Politička Srbija“ označava težnju da srpski narod i njegova država budu aktivni učesnici u odlučivanju o sopstvenoj budućnosti, a ne samo primaoci odluka donesenih u drugim političkim centrima.
U takvom razumijevanju, period vlasti Aleksandra Vučića predstavlja važnu etapu u oblikovanju samostalnije međunarodne pozicije Srbije.
Njegovo diplomatsko balansiranje između velikih sila, insistiranje na zastupanju nacionalnih interesa i nastojanje da očuva različita međunarodna partnerstva predstavljaju osnovu argumenta da je Srbija tokom ovog perioda proširila svoj politički manevarski prostor.
Međutim, dugoročna snaga države ne može zavisiti isključivo od sposobnosti jednog političkog lidera.
Ona zahtijeva stabilne institucije, održivu ekonomiju, odgovornu nacionalnu politiku i sposobnost društva da očuva kontinuitet svojih strateških interesa.
Zato pitanje odnosa pojedinih političkih centara u regionu i na Zapadu prema Srbiji nije samo pitanje njihovog odnosa prema Aleksandru Vučiću, već i prema politici koju je uspostavio.
Jer snažnija Srbija nije nepovratan proces. Ono što je godinama građeno može biti dovedeno u pitanje, a njen budući pravac zavisiće i od toga ko će je voditi.
Izvor: Pogled.me
Bonus video:
Komentari (0)