Evropska komisija predstavila je novi paket mjera kojim želi da pripremi Evropsku uniju za naredni talas proširenja, a predložena pravila mogla bi značajno promijeniti uslove pod kojima će Crna Gora i druge države kandidati jednog dana postati članice EU.
Novi model donosi i pogodnosti za kandidate, prije svega postepeno uključivanje u pojedine politike i programe Unije prije punopravnog članstva, ali istovremeno predviđa znatno snažnije mehanizme kontrole novih članica nakon ulaska.
Posebno je značajan predlog da budući ugovori o pristupanju sadrže snažnije zaštitne klauzule koje bi omogućile Briselu da reaguje ukoliko nova članica počne da odstupa od obaveza preuzetih tokom pregovora.
Kontrola se ne završava ulaskom u EU
Evropska komisija navodi da bi period tokom kojeg se mogu aktivirati zaštitne mjere u oblastima ekonomije, unutrašnjeg tržišta, pravosuđa i unutrašnjih poslova bio značajno produžen nakon pristupanja.
Predviđena je i nova institucionalna zaštitna klauzula za slučajeve ozbiljnog kršenja vrijednosti EU.
U najtežim slučajevima mjere bi mogle obuhvatiti ograničavanje evropskog finansiranja, ali i suspenziju glasačkih prava nove članice u Savjetu EU.
Britanski "Guardian" objavio je da bi period pojačanog nadzora za nove članice mogao trajati čak 15 godina.
Takav model trebalo bi da spriječi situaciju u kojoj država ispuni kriterijume za članstvo, a nakon ulaska počne da odstupa od standarda demokratije, vladavine prava i drugih obaveza prihvaćenih tokom pregovora.
Crna Gora među prvima na koje bi se nova pravila mogla odnositi
Ovo pitanje posebno je značajno za Crnu Goru, koja je najdalje odmakla među državama kandidatima za članstvo.
To znači da bi upravo Podgorica mogla biti među prvim kandidatima čiji će ugovor o pristupanju biti sastavljan u skladu sa novim zaštitnim mehanizmima.
Komisija želi da budući ugovori o pristupanju sadrže snažnije garancije protiv nazadovanja u oblastima vladavine prava, demokratije i osnovnih prava.
Time bi Brisel dobio mogućnost da reaguje ne samo tokom pregovora, već i nakon što država formalno postane članica Evropske unije.
Brže do koristi od EU
Novi model kandidatima istovremeno donosi određene pogodnosti.
Komisija želi da proces postepene integracije bude sistematičniji, tako da države kandidati i prije punopravnog članstva mogu učestvovati u pojedinim politikama i programima EU.
Posebno se pominju oblasti poput energetike, saobraćaja, digitalne politike i odbrane.
Takvo uključivanje bilo bi uslovljeno napretkom kandidata, a moglo bi biti i povratno ukoliko država prestane da ispunjava potrebne kriterijume.
Manje prostora za pojedinačne blokade
Jedna od značajnih promjena odnosi se i na način odlučivanja tokom pregovora.
Evropska komisija predlaže korišćenje kvalifikovane većine prilikom otvaranja pregovaračkih klastera i donošenja pojedinih međufaznih odluka.
Time bi se smanjila mogućnost da jedna država članica iz bilateralnih ili političkih razloga zaustavi napredovanje kandidata.
Komisija predlaže i mogućnost da se od nove članice, tokom ograničenog perioda, zahtijeva da ne blokira buduće proširenje EU zbog bilateralnih sporova.
Članstvo pod strožim uslovima
Novi model otvara i političko pitanje kakav će stvarni položaj budućih članica biti u odnosu na države koje su ranije ušle u Evropsku uniju.
Brisel insistira da cilj nije stvaranje trajnog članstva "drugog reda", već zaštita Unije od demokratskog i institucionalnog nazadovanja nakon prijema novih država.
Ipak, ukoliko nova članica godinama nakon pristupanja bude izložena posebnim zaštitnim klauzulama, mogućnosti zamrzavanja evropskog novca, pa čak i suspenziji pojedinih prava, jasno je da će buduća proširenja biti sprovedena po znatno strožim pravilima nego ranije.
Za Crnu Goru, koja se nalazi najbliže članstvu, to znači da ulazak u EU više neće nužno predstavljati kraj procesa kontrole iz Brisela.
Prema modelu koji se sada razmatra, formalno članstvo moglo bi označiti početak nove, višegodišnje faze u kojoj će država morati da dokazuje da reforme sprovedene tokom pregovora nijesu bile samo uslov za ulazak, već trajno opredjeljenje.
Bonus video:
Komentari (0)