Rasprava o Kosovu i Metohiji u Srbiji odavno je prevazišla pitanje državne teritorije, ustavnog poretka i međunarodnog prava. Ona je postala i jedno od ključnih pitanja političke odgovornosti, posebno kada je riječ o Briselskom sporazumu iz 2013. godine i Ohridskom okviru iz 2023. godine.
Upravo ove teme, zajedno sa aktuelnim političkim događajima i budućnošću Studentske liste, našle su se u fokusu razgovora univerzitetskih profesora Čedomira Antića i Časlava Koprivice, tokom gostovanja u jutarnjem programu Euronews Srbija 3. novembra.
Briselski i Ohridski sporazum - šta je Srbija prihvatila?
Jedno od najspornijih pitanja srpske politike jeste tvrdnja da se Srbija prihvatanjem briselskih i ohridskih dokumenata odrekla Kosova i Metohije.
Međutim, riječ je o različitim dokumentima, nastalim u različitim političkim okolnostima, čije posljedice zahtijevaju zasebnu analizu.
Briselski sporazum iz 2013. godine predstavljao je značajan zaokret u politici Beograda. Dok su njegovi zagovornici isticali očuvanje institucionalnog prisustva srpske zajednice i formiranje Zajednice srpskih opština, kritičari su upozoravali da integracija srpskih institucija u kosovski sistem dugoročno slabi položaj Srbije.
Posebnu pažnju izaziva Ohridski okvir iz 2023. godine, koji nije potpisan u klasičnoj formi međunarodnog ugovora, ali je Evropska unija obaveze iz tog procesa povezala sa evropskim putem Beograda i Prištine.
Jedna od najspornijih odredaba jeste član 4, kojim se predviđa da se Srbija neće protiviti članstvu Kosova u međunarodnim organizacijama.
Ipak, treba razlikovati takvu obavezu od formalnog priznanja nezavisnosti ili davanja saglasnosti za prijem u Ujedinjene nacije.
Zato se pitanje odgovornosti ne može svesti isključivo na optužbe za izdaju ili tvrdnje o diplomatskoj pobjedi. Ključno je šta je dogovoreno, šta je sprovedeno, a koje su obaveze ostale neispunjene.
Antić i Koprivica o političkoj odgovornosti
Tokom gostovanja na Euronews Srbija, profesori Antić i Koprivica govorili su i o pitanjima odgovornosti institucija, finansijskim aferama i pomilovanjima.
Koprivica je problematizovao transparentnost pojedinih pomilovanja i mogućnost zloupotrebe političkih funkcija, dok je Antić ukazao na pravnu prirodu instituta pomilovanja i opasnost od selektivne pravde.
Njihovi različiti pristupi otvorili su pitanje da li je za opravdanost pojedinih odluka dovoljno da budu formalno zakonite ili se mora voditi računa i o transparentnosti i javnom interesu.
Studentska lista - politička promjena bez jasnog programa?
Značajan dio razgovora bio je posvećen Studentskoj listi i njenoj sposobnosti da protestnu energiju pretvori u održivu političku organizaciju.
Antić je upozorio da podrška zasnovana na nezadovoljstvu prethodnom vlašću ne znači automatski i spremnost za upravljanje državom.
Posebno je ukazao na nedostatak jasno definisane platforme o spoljnopolitičkim pitanjima, nacionalnim interesima i odnosu prema Kosovu i Metohiji.
Koprivica je, sa druge strane, problematizovao netransparentnost formiranja liste i njen politički identitet, koji je, prema njegovom viđenju, velikim dijelom zasnovan na protivljenju postojećoj vlasti.
Promjena vlasti predstavlja legitimnu demokratsku mogućnost, ali sama po sebi nije politički program. Građani imaju pravo da znaju kakvu će politiku nova politička struktura voditi ukoliko preuzme odgovornost za državu.
Srpska lista i položaj Srba na Kosovu
Posebno osjetljivo pitanje odnosilo se na najave pojedinih predstavnika Studentske liste o prekidu saradnje sa Srpskom listom.
Antić je ukazao na podršku koju Srpska lista ima među dijelom srpskog stanovništva na Kosovu i Metohiji, upozoravajući da se politička volja ljudi koji tamo žive ne smije zanemariti.
Koprivica je, međutim, kritikovao političku zavisnost Srpske liste od Beograda i njenu ulogu u dosadašnjem političkom sistemu.
Uprkos razlikama, pitanje koje se nameće jeste kako obezbijediti institucionalnu i političku podršku srpskom stanovništvu, nezavisno od odnosa prema pojedinačnim političkim organizacijama.
Kritika Srpske liste ne mora značiti odustajanje od podrške Srbima na Kosovu, kao što ni zaštita srpske zajednice ne podrazumijeva bezuslovnu podršku svakom njenom političkom predstavniku.
Od studentskih plenuma do državnih institucija
U razgovoru je otvoreno i pitanje budućnosti studentskih plenuma i njihove uloge ukoliko predstavnici studentskog pokreta uđu u parlamentarne institucije.
Plenumi su tokom protesta predstavljali oblik neposrednog organizovanja i odlučivanja. Međutim, upravljanje državom zahtijeva drugačiji nivo političke odgovornosti.
Donošenje zakona, upravljanje budžetom, vođenje međunarodnih odnosa i zaštita nacionalnih interesa ne mogu se zasnivati isključivo na protestnim parolama.
Studentski pokret, ukoliko želi da postane ozbiljan politički činilac, moraće da ponudi konkretne odgovore na pitanja ekonomije, pravosuđa, bezbjednosti i državne politike.
Kosovo ne smije ostati sredstvo političkog nadmetanja
Razgovor Antića i Koprivice ukazao je na pitanje koje prevazilazi trenutne političke podjele - kakvu državnu politiku Srbija treba da vodi i ko je spreman da preuzme odgovornost za njene posljedice.
Ako se od prethodne vlasti zahtijevaju odgovori o Briselskom i Ohridskom sporazumu, onda je opravdano tražiti i od političkih snaga koje žele da je zamijene da jasno predstave svoje alternative.
Isto važi i za odnos prema Srpskoj listi, budućnosti srpskog stanovništva na Kosovu i političkom programu studentskog pokreta.
U suprotnom, Kosovo i Metohija ostaće predmet međusobnih političkih optužbi, umjesto pitanje dugoročne državne strategije.
Jer, državna politika ne mjeri se jačinom izgovorenih optužbi, već spremnošću da se preuzme odgovornost za odluke koje određuju budućnost države i njenih građana.
Bonus video:
Komentari (0)