Postoje tendencije da se žrtve Jasenovca umanje i da se na neki način zloupotrijebi ćutanje Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije o svim žrtvama. Srpska javnost nikad ne smije da zaboravi da je Jasenovac postojao i mora da ga uvijek imenuje kao genocid, smatra istoričar Mile Bjelajac.

Nova otkrića u arhivu u Sloveniji

U arhivu u Sloveniji otkrivene su informacije koje bi mogle značajno da doprinesu utvrđivanju istine o jasenovačkim žrtvama. Prema podacima iz zaostavštine Vladimira Dedijera koja se čuva u 325 kutija u Ljubljani, a koje je pronašao publicista Nikola Milovančev, u logorima na prostoru Jasenovca moglo je biti i više od 550.000 žrtava.

Izvještaj iz 1961. godine

U Ljubljani je otkriven dokument do sada skoro nepoznat stručnoj javnosti, kopija izveštaja iz novembra 1961. koji je napisala četvoročlana komisija opštinskog odbora saveza boraca tadašnje Bosanske Dubice. Izveštaj je pronašao Milovančev, koji je prenesen u tekstu u „Politici“. Prema podacima komisije koja je iskopavala tri grobnice, u 120 obeleženih grobnica, sudeći po broju ubijenih u tri koje su detaljno pretražene, moglo bi da bude 550.800 žrtava. Navodi se da u Gradini i njenoj okolini ima još oko 70 grobnica raznih veličina, koje su obrasle u šumu. Posle ovog izveštaja, došlo je do formiranja savezne komisije koja je izašla na teren 1964. godine, ali kojoj poslije toga nikada nije bilo dozvoljeno da nastavi započeta istraživanja.

Načini ubijanja i masovne grobnice

U pomenutom dokumentu navode se načini na koje su žrtve ubijane, ali i to da su ubice slagali tijela i posipali kreč. Navodi se da je na jednom kvadratnom metru pronađeno 17 ljudskih lobanja.

Stav istoričara Mile Bjelajca

O tome ko ima pravo da govori o broju žrtava i koliko će generacija proći dok ne dođemo do stvarnog broja stradalih bez licitiranja, u jutarnjem programu televizije RT Balkan govorio je istoričar Mile Bjelajac.

„Postoje tendencije da se žrtve Jasenovca umanje i da se na neki način zloupotrijebi ćutanje Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije o svim žrtvama, jer je Jugoslavija bila zemlja pomirenja, ali to nije bio razlog da se ne istraže žrtve“, ističe Bjelajac, za RT Balkan.

Neuspjeli popisi i metodologija

Jedna takva tendencija je, podsjeća on, bila šezdesetih godina, kada je u popisu stanovništva bilo uvršteno popisivanje žrtava rata.

„Ali je u startu bila pogrešna metodologija jer su bili isključeni oni koji su stradali na poraženoj strani. Taj nesavršeni popis je ukazivao na 56.000 žrtava tada utvrđenih. Ono što je zanimljivo je da su na mnogim stranama rekonstruisana imena daleko veća. Antun Miletić je ustanovio oko 90.000 imenom i prezimenom, a sa neidentifikovanim 146.000. Novo rukovodstvo Jasenovca, Muzej genocida, su tu negdje, stoje iza te brojke. Moje mišljenje je da ne može biti jedini kriterijum identifikovanje po imenu i prezimenu“, navodi Bjelajac.

Propušteno vrijeme i istraživanja

Kako ističe, propušteno je dragocjeno vrijeme u SRJ da se konzerviše taj spomen prostor, jer je izostala podrška vrha.

„Istraživanja naknadno 1964. godine, na terenu, ukazuju prvo da je to prostor od preko 200 kvadratnih kilometara, da je daleko veći broj grobnica bio, nego ove koje su sada grobnice u okviru spomen-parka, koje su obeležene kao humke. Danas su to poljoprivredna zemljišta. Na samo 15 kvadratnih metara je ustanovljeno 197 žrtava, tu su žene i djeca uglavnom, ubijeni, a da nisu ni uvedeni u logor“, objašnjava Bjelajac.

Naučno argumentovanje i značaj za sjećanje

Pitanje žrtava Jasenovca je nezavršeno, dodaje Bjelajac, i ističe da ga treba naučno argumentovati.

„Uvijek sam bio protiv olakih instrumentalizacija koje zadiru i u međudržavne odnose Hrvatske i Srbije. Pa i slučaj Stepinca kojim se bavi i Vatikan, je jedan od derivata tog šireg pitanja Jasenovca. Srpska javnost nikad ne smije da zaboravi da je Jasenovac postojao i da to uvijek imenuje kao genocid, jer nema nijednog razloga zbog kojeg on ne bi bio okarakterisan kao genocid. To jeste bilo planirano prije rata. Mi imamo problem sa istorijskim sjećanjem i negacijom zasnovanim na pretpostavkama“, zaključuje Bjelajac.

Pogled.me