U političkom i društvenom prostoru Srbije sve su glasnije tvrdnje da se predstojeći procesi odvijaju po već viđenom modelu iz Crne Gore 2020. godine - modelu koji je, prema mnogima, imao za cilj da rodoljubivo orijentisane građane preusmjeri i instrumentalizuje za političke ciljeve koji su se kasnije pokazali suprotnim njihovim očekivanjima.

Trobojke, litije i obećanja koja su nestala preko noći

Podsjećanje na dešavanja u Crnoj Gori jasno ukazuje na prepoznatljiv obrazac. Uoči izbora 2020. godine, ulice su bile preplavljene srpskim trobojkama, dok su politički akteri koji su kasnije formirali vlast - uključujući tadašnjeg postizbornog premijera Zdravka Krivokapića, današnjeg premijera Milojka Spajića i predsjednika Crne Gore Jakova Milatovića, kao i strukture koje danas čine vrh Pokreta Evropa sad - nastupali sa pozicija zaštitnika narodnih i vjerskih interesa, gradeći snažnu vezu sa identitetskim i tradicionalnim vrijednostima.

U tom periodu dominirala je retorika bliskosti sa narodom, vjerom i identitetom, uz snažnu simboliku okupljanja pod trobojkom i poruke o pobjedi nad režimom Mila Đukanovića.

Međutim, već dan nakon proglašenja izborne pobjede, uslijedio je zaokret koji mnogi danas tumače kao političku prevaru. Umjesto očekivanog zaokreta, uslijedile su politike koje su, prema kritičarima, nastavile kontinuitet sa prethodnim antisrpskim sistemom.

Pravo lice nakon izbora: glasanje o trobojci kao prelomni trenutak

Konačni raskid sa očekivanjima biračkog tijela desio se tokom glasanja o ustanovljenju trobojke Knjaževine Crne Gore kao narodne zastave.

U tom trenutku, predstavnici vlasti okupljeni oko Pokreta Evropa sad ostali su uzdržani, zajedno sa nekadašnjim protivnicima iz DPS-a i partijama manjina koje su bile protiv.

Za mnoge građane, upravo je to glasanje, održano više od pet godina nakon izbora 2020. godine, konačno razotkrilo stvarnu prirodu tadašnjih političkih obećanja. 

Nakon dugog perioda u kojem su očekivanja održavana, postalo je jasno da su simboli pod kojima su izvojevane političke promjene bili prije svega sredstvo mobilizacije, a ne trajno opredjeljenje.

Sličan obrazac u Srbiji: trobojke među blokaderima

Slični elementi danas se, prema određenim tumačenjima, mogu prepoznati i u Srbiji.

Na protestima i blokadama, gdje su prisutne različite ideološke grupe - od ljevičara, ateista, do onih koji otvoreno negiraju značaj SPC, Kosova i Metohije i nacionalnih interesa - iznenada se pojavljuju i srpske trobojke.

Ono što dodatno izaziva sumnju jeste činjenica da na takvim skupovima ne postoji otpor prema toj simbolici, već se ona prećutno prihvata, što pojedini analitičari vide kao pokušaj privlačenja rodoljubivog biračkog tijela.

Istovremeno, primjetno je da je jedan manji dio upravo tog korpusa već uključen u blokade, ponajviše kroz teme poput ekologije i zaštite životne sredine, koje su djelovale kao okidač za njihovo političko aktiviranje.

Rodoljubi kao ključni faktor bez kojeg nema vlasti

U političkoj realnosti Srbije, jasno je da bez rodoljubivo orijentisanih građana nije moguće ostvariti ozbiljan izborni rezultat. Upravo zbog toga se, prema ovom narativu, pokušava stvoriti privid zajedništva i preklapanja interesa između ideološki suprotstavljenih grupa.

Međutim, upozorenja da takvo savezništvo može dovesti do razočaranja već su izrečena.

Upozorenja koja se ignorišu

Dio javnosti već upozorava da bi rodoljubivo orijentisani učesnici protesta, koji su u očiglednoj manjini, mogli biti iskorišćeni kao politički alat.

Posebno se ističe da se nalaze rame uz rame sa onima koji zastupaju stavove suprotne njihovim - što otvara pitanje da li će njihovi ciljevi uopšte imati prostor da dođu do izražaja.

Simboli kao sredstvo, a ne cilj

Najveći strah među ovim krugovima jeste da će se scenario iz Crne Gore ponoviti - da će trobojka ponovo biti korišćena kao simbol mobilizacije, a zatim sklonjena kada politički cilj bude ostvaren.

U tom kontekstu, pojedini događaji, poput promocije rektora Vladana Đokića, dodatno podgrijavaju sumnje da se politički procesi kreću u pravcu koji nije u skladu sa očekivanjima rodoljubivog dijela društva.

Istorija kao upozorenje

Iskustvo iz Crne Gore ostaje snažno upozorenje kako politički simboli i identitetska pitanja mogu biti instrumentalizovani.

Pitanje koje se sada postavlja jeste - da li će građani Srbije na vrijeme prepoznati eventualni obrazac ili će se istorija ponoviti u nešto drugačijem, ali suštinski sličnom obliku.

Bonus video: