Nastavak terora

I nakon martovskog pogroma 2004. godine, teror i pritisci nad Srbima na Kosovu i Metohiji nisu u potpunosti prestali. U godinama koje su uslijedile zabilježeni su brojni incidenti, napadi na povratnike, skrnavljenje svetinja i kontinuiran osjećaj nesigurnosti među preostalim Srbima.

Posebno se ukazuje na period pod privremenim institucijama u Prištini, na čijem je čelu Aljbin Kurti, tokom kojeg su tenzije dodatno porasle kroz političke poteze, bezbjednosne akcije i česte incidente na sjeveru pokrajine. Prema ocjenama dijela javnosti i zvaničnika iz Srbije, takva situacija doprinosi nastavku pritisaka i otežava svakodnevni život Srba, uz stalnu zabrinutost za bezbjednost, imovinu i osnovna ljudska prava.

Pogrom nad Srbima na Kosovu i Metohiji – mart 2004.

Prije 22 godine, 17. i 18. marta 2004. godine, nad Srbima Kosova i Metohije dogodio se pogrom u kome je 16 Srba ubijeno, na stotine povrijeđeno, 4.000 protjerano, a uništeno je više od 1.000 kuća, crkava, manastira i svetinja.

Etnički motivisana erupcija nasilja Albanaca nad kosovskometohijskim Srbima, izazvana je, osim strahovitom mržnjom, i medijskom kampanjom koja je prikazivala da su albanski dječaci navodno natjerani u rijeku Ibar. Izvještavanje albanskih medija bilo je tendenciozno i neistinito.

Tokom svojevrsne „Kristalne noći“, kako su naveli zvaničnici KFOR-a, marta 2004. godine nad Srbima, njihovim domovima, imovinom i svetinjama, sa Kosova i Metohije protjerano je ukupno 4.012 Srba.

Drugi veliki pogrom u novijoj istoriji

Posljedica nasilja bilo je trajno protjerivanje. Znatan dio žrtava bili su nedavni povratnici iz 2003. godine.

Martovski pogrom 2004. bio je drugi veliki pogrom koji su lokalni Albanci počinili nad Srbima Kosova i Metohije, poslije događaja nakon agresije NATO-a na Srbiju 1999. godine. Tada je, u prisustvu međunarodnih vojnih snaga, izgnano približno četvrt miliona Srba i drugih nealbanaca.

Tokom nasilja 17. i 18. marta 2004. ubijeno je najmanje 27 osoba – 16 Srba i 11 Albanaca, pri čemu su Albanci stradali u sukobima sa pripadnicima međunarodnih snaga bezbjednosti.

Povod i početak nasilja

Dan prije tragedije, 15. marta 2004, u mjestu Čaglavica ranjen je Srbin Jovica Ivić.

Sutradan, 16. marta, organizovane su demonstracije veterana tzv. OVK, uz učešće oko 18.000 Albanaca.

Iste večeri, mediji u Prištini objavili su vijest da su se trojica albanskih dječaka utopila u rijeci Ibar u selu Čabra. Međutim, predstavnik UN-a, Niraj Singh, izjavio je da ne postoje dokazi da su Srbi odgovorni za njihovu smrt.

Erupcija nasilja 17. marta

Tokom naredna dva dana izbila je masovna erupcija etnički motivisanog nasilja nad Srbima širom Kosova i Metohije.

Hiljade Albanaca prešlo je most na Ibru i napalo Srbe u sjevernom dijelu Kosovske Mitrovice. U sukobima je poginulo sedam osoba, a više od 200 je ranjeno. Povrijeđeno je i 11 francuskih pripadnika KFOR-a.

Napadi su se proširili na brojne gradove i mjesta: Lipljan, Obilić, Zubin Potok, Laplje Selo i Čaglavica. Procjenjuje se da je više od 50.000 Albanaca učestvovalo u nasilju.

U Čaglavici, više hiljada Albanaca napalo je lokalne Srbe, palilo kuće i pucalo na civile. Intervenisali su pripadnici KFOR-a iz Švedske, Norveške i Finske, pri čemu je više njih povrijeđeno.

Napadi na gradove i svetinje

Pripadnici KFOR-a i UNMIK-a evakuisali su Srbe iz ugroženih područja.

U Prištini, u naselju „Ju program“, stanovi Srba su zapaljeni, a civili napadani vatrenim i hladnim oružjem, uz skandiranje OVK.

U večernjim satima zapaljene su brojne svetinje, uključujući:

  • Bogorodicu Ljevišku u Prizrenu

  • Sabornu crkvu Svetog Georgija

  • manastir Svetih Arhangela

  • crkvu Svetog Spasa u Kosovu Polju

U Lipljanu su ubijeni Srbi, a njihove kuće spaljene.

U selu Svinjare kod Vučitrna spaljene su sve srpske kuće, dok su u Peći napadnuti i Srbi povratnici i objekti UN-a.

U Prizrenu je uništeno 56 kuća i više crkava, uključujući Bogorodicu Ljevišku i Bogosloviju Svetih Ćirila i Metodija.

Nastavak nasilja i reakcija međunarodnih snaga

Pogrom je nastavljen 18. marta. Admiral Gregori Džonson iz NATO-a preuzeo je komandu nad KFOR-om i rasporedio dodatne snage.

Napadi su zabilježeni u Uroševcu, Plemetini, Ugljarima i ponovo u Kosovskoj Mitrovici.

Manastir Devič bio je opkoljen od strane oko 1.000 naoružanih Albanaca – opljačkan je, zapaljen i razoren, dok su monahinje evakuisali danski vojnici KFOR-a.

UNMIK je 22. marta objavio da je uhapšeno 163 lica zbog nasilja.

Posljedice pogroma

Ukupno je:

  • ubijeno najmanje 16 Srba

  • povrijeđene stotine Srba

  • uništeno 935 srpskih kuća

  • spaljeno 35 vjerskih objekata

Među uništenim svetinjama bila je i Bogorodica Ljeviška, koja je 2006. uvrštena na listu UNESKO-a kao kulturno dobro od svjetskog značaja.

Prema podacima Eparhije raško-prizrenske SPC, uništeno je oko 100 crkava, čime je nanesena nenadoknadiva šteta kulturnom nasljeđu Srba, ali i svjetskoj baštini.

Međunarodna osuda

Pogrom nad Srbima na Kosovu i Metohiji osudili su Savjet bezbjednosti UN-a, Evropska unija i zvaničnici brojnih država.

Bonus video: