Osuda Ministarstva i upozorenje na revizionizam

Ministarstvo kulture Republike Srbije najoštrije je osudilo, kako je navelo, „najnoviji primer pokušaja prisvajanja srpske kulturne baštine falsifikovanjem istorije na najbizarniji način“, povodom posjete učenika srednje tehničke škole iz Peći Pećkoj patrijaršiji i objave tamošnjeg muzeja koja je pratila taj događaj.

U saopštenju, Ministarstvo upozorava da je riječ o pokušaju reinterpretacije jednog od najznačajnijih spomenika srpske srednjovjekovne kulture, uz ocjenu da takve pojave predstavljaju širi obrazac istorijskog revizionizma i ugrožavanja kulturnog nasljeđa.

Ministarstvo navodi da je Pećka patrijaršija na UNESCO listi svjetske baštine kao „remek-delo srpsko-vizantijske arhitekture“, podsjećajući da je riječ o sjedištu Srpske pravoslavne crkve, podignutom u 13. vijeku i građenom tokom više decenija od strane srpskih arhiepiskopa.

U istom saopštenju ističe se i istorijski kontinuitet ovog kompleksa, kao i činjenica da je bio mjesto ustoličenja patrijarha i grobno mjesto crkvenih velikodostojnika, uz podsjećanje da je tokom 1981. godine bio meta napada.

Optužbe o fabrikacijama i upozorenje obrazovnim institucijama

Ministarstvo ocjenjuje da su tvrdnje koje su se pojavile u vezi sa ovim lokalitetom dio, kako navodi, „mnoštva fabrikacija, falsifikata i manipulacija“, uz posebnu zabrinutost zbog poruke da bi ovakve inicijative trebalo da posluže kao primjer i drugim školama.

„Oni koji bi morali da uče istini i kulturnim vrednostima treba da budu primer i podsticaj za falsifikovanje istorije i krađu kulturnog nasleđa“, navodi se u saopštenju.

Dalje se upozorava da ovakve pojave, kako tvrdi Ministarstvo, uključuju i obrazovne institucije u procese koje ocjenjuje kao „zabrinjavajuće i tragične“, uz ocjenu da su slični narativi u prošlosti bili uvod u nasilje nad srpskim narodom i kulturnim nasljeđem.

Ministarstvo poručuje da će nastaviti da se suprotstavlja, kako navodi, „razaranju civilizacijskih vrednosti“ i da će djelovati u cilju zaštite kulturnog nasljeđa i istorijske istine.

Posjeta i sporne interpretacije

Reagovanje Ministarstva uslijedilo je nakon posjete učenika i profesora srednje tehničke škole „Rifat Đota“ Pećkoj patrijaršiji, organizovane uz učešće Gradskog muzeja u Peći, tokom koje su, prema navodima medija, iznijete interpretacije o porijeklu ovog kompleksa.

U objavi koja je pratila događaj navedeno je da Pećka patrijaršija predstavlja kompleks „prvobitnih predromaničkih i vizantijskih crkava“ koje su, prema tom tumačenju, „sistematski transformisane u raško-srpske pravoslavne crkve“.

Takođe su iznijete tvrdnje da su restauratorski radovi tokom 20. vijeka i u periodu od 2006. do 2008. godine doveli do „degradacije“ i „uništavanja starih slojeva“ koji, kako se navodi, dokumentuju ranohrišćanske periode.

Tokom posjete, prema istom izvoru, zabilježeno je i da su pojedini učenici unutar kompleksa pokazivali nacionalne simbole Albanije.

Naučna istraživanja i istorijski kontekst

Nasuprot ovim tvrdnjama, u tekstu se podsjeća na rezultate dugogodišnjih arheoloških i istorijskih istraživanja, prema kojima je Pećka patrijaršija jedan od najznačajnijih spomenika srpske srednjovjekovne kulture.

Kompleks, koji čine četiri crkve građene između 13. i 14. vijeka, vezuje se za djelovanje srpskih crkvenih velikodostojnika poput arhiepiskopa Arsenija I, Jevstatija II i patrijarha Danila II, dok arhitektura pripada raškoj i vizantijskoj tradiciji karakterističnoj za to doba.

Od 2006. godine, Pećka patrijaršija nalazi se na UNESCO listi svjetske baštine kao dio cjeline „Srednjovekovni spomenici na Kosovu“.

U tekstu se takođe navodi da je uobičajena pojava da su srednjovjekovni hramovi građeni na temeljima starijih objekata, ali da to ne mijenja istorijski identitet postojećih građevina.

Poruke o saradnji i upozorenja na posljedice

Istovremeno, iz Peći dolaze i poruke o saradnji sa Srpskom pravoslavnom crkvom.

Gradonačelnik Peći Gazmend Muhadžeri, koji već godinama njeguje dobre odnose i sa srpskom zajednicom i sa SPC, izjavio je juče da je uspostavljanje dobrih odnosa sa srpskom zajednicom i manastirom pitanje lične i institucionalne odgovornosti, podsjećajući na to da je prvi kontakt sa sestrinstvom Pećke patrijaršije uspostavio 2013. godine i da od tada održava redovnu komunikaciju i posjete tokom vjerskih praznika.

Govoreći na konferenciji o međuetničkoj saradnji u Prištini, Muhadžeri je naveo da je potrebno „pokazati dobru volju kroz konkretne postupke“, ukazujući na saradnju sa manastirom, ali i sa srpskim sredinama poput Goraždevca.

Na istom skupu govorio je i otac Andrej, iguman manastira Crna Reka i profesor Prizrenske bogoslovije, koji je upozorio na opasnosti istorijskog revizionizma.

On je ocijenio da tvrdnje da su srpske pravoslavne svetinje zapravo albanske predstavljaju ozbiljan problem, jer mogu dovesti do pogrešnih percepcija i dodatnog produbljivanja tenzija.

„To je za nas veoma opasno, iako je sa naučne tačke gledišta gotovo smešno - kad ne bi bilo tragično“, naveo je, dodajući da takvi narativi mogu uticati na to da se Srbi u pojedinim slučajevima percipiraju kao „okupatori“, uprkos istorijskim činjenicama i složenim odnosima među zajednicama.

Bonus video: