Iranska Revolucionarna garda objavila je da je Iran „potpuno uništio američki radar AN/FPS-132 Blok 5 stacioniran u Kataru“, čime je, prema njihovim tvrdnjama, nanesen težak udarac regionalnoj arhitekturi protivraketne odbrane Sjedinjenih Država na Bliskom istoku. Riječ je o radaru za rano upozoravanje dugog dometa AN/FPS-132 Blok 5, sistemu koji je dio šire američke mreže strateškog ranog upozorenja i koji je, prema iranskim navodima, bio legitiman vojni cilj.

Za sada, američka strana nije potvrdila niti priznala da je došlo do uništenja ovog objekta.

Šta je AN/FPS-132 Blok 5 i zašto je važan

AN/FPS-132 Blok 5 je modernizovana verzija radara za rano upozoravanje velikog dometa, sposoban da detektuje lansiranje balističkih raketa na udaljenostima do približno 5.000 kilometara. Ovakvi sistemi predstavljaju ključne senzorske čvorove u lancu ranog upozorenja, jer omogućavaju detekciju, praćenje i prosljeđivanje podataka sistemima presretanja.

U regionalnom kontekstu, radar u Kataru povezan je sa američkim sistemima protivraketne odbrane kao što je THAAD, ali i sa savezničkim mrežama, uključujući izraelski slojeviti štit koji čine sistemi Strela 3, Davidova praćka i Gvozdena kupola. Uloga radara nije samo u detekciji, već i u obezbjeđivanju dodatnog vremena za reakciju, što je presudno u scenarijima balističkih napada.

Ako bi takav radar zaista bio onesposobljen, posljedice se ne bi mogle svesti na jednostavan procenat smanjenja uspješnosti presretanja. Umjesto toga, efekat bi bio složeniji. Skraćuje se vrijeme ranog upozorenja, smanjuje se redundantnost sistema i povećava se pritisak na preostale senzore dugog dometa. U protivraketnoj odbrani, svaki dodatni minut znači više prostora za procjenu putanje, identifikaciju mamaca i koordinaciju presretača. Gubitak jednog senzora sužava taj prozor reakcije.

Američka prodaja Kataru 2013. godine

Vašington je još 29. jula 2013. godine, preko Agencije za saradnju u oblasti odbrane i bezbjednosti, obavijestio Kongres o mogućoj prodaji Kataru jednog radara za rano upozoravanje AN/FPS-132 Blok 5, zajedno sa pripadajućom opremom, obukom i logističkom podrškom. Procijenjena vrijednost tog paketa iznosila je 1,1 milijardu dolara.

Predložena prodaja obuhvatala je kompletan „Prime Mission“ paket, tehničke i pomoćne objekte, komunikacionu opremu, uređaje za šifrovanje, rezervne dijelove, opremu za testiranje, tehničku dokumentaciju, obuku osoblja, kao i inženjersku i logističku podršku vlade Sjedinjenih Država i izvođača radova.

U tadašnjem saopštenju naglašeno je da će ova prodaja doprinijeti spoljnopolitičkim ciljevima Sjedinjenih Država, jačanju bezbjednosti Katara kao važnog partnera i stabilnosti regiona. Navodilo se da će sistem obezbijediti trajnu odbrambenu sposobnost Katarskog poluostrva, zaštitu ekonomske infrastrukture i smanjenje zavisnosti od američkih snaga. Takođe je istaknuto da Katar neće imati poteškoća u integraciji radarskog sistema u svoje oružane snage.

U tom kontekstu, vrijednost od 1,1 milijardu dolara još 2013. godine govori o strateškoj težini sistema i njegovoj centralnoj ulozi u regionalnoj bezbjednosnoj arhitekturi. Danas ova suma prilagođena inflaciji iznosila bi oko 1,53 milijarde dolara.

Iranske tvrdnje i američko ćutanje

Revolucionarna garda saopštila je da je radar „potpuno uništen“, predstavljajući to kao dokaz sposobnosti Irana da pogodi visoko zaštićene i tehnološki napredne ciljeve.

Međutim, bez zvanične potvrde iz Vašingtona ili nezavisnih satelitskih snimaka, ostaje otvoreno pitanje stvarnog obima štete. U sličnim situacijama, države često izbjegavaju brzo priznavanje gubitaka strateške infrastrukture, posebno kada je riječ o sistemima koji su dio šire mreže odvraćanja.

Čeka se potvrda

Ukoliko bi se potvrdilo da je AN/FPS-132 Blok 5 u Kataru ozbiljno oštećen ili uništen, to bi predstavljalo značajan udarac regionalnom sistemu ranog upozorenja. Time bi se povećala neizvjesnost u kriznim situacijama i podigao rizik pogrešnih procjena.

Pogled.me/Naoružanje

Bonus video: