Udruženje Srpski most objavilo je na svom portalu, u rubrici „Dokumentovana istorija“, odlomke iz italijanskih knjiga i arhivskih zapisa koji, kako navode, svjedoče o naseljavanju Arnauta, odnosno Albanaca, u Peći, Prištini i okolnim mjestima nakon Velike seobe Srba 1690. godine i tokom narednih decenija.
Iz Udruženja navode da je građa prikupljena u Italiji i predstavljena javnosti sa namjerom da se rasprava o Staroj Srbiji i Kosovu i Metohiji vrati istorijskim dokumentima i izvorima.
Šta se dogodilo poslije 1690. godine?
Godina 1690. predstavlja jednu od velikih prekretnica u istoriji srpskog stanovništva na prostoru Kosova i Metohije.
Nakon povlačenja austrijskih snaga poslije pohoda generala Enee Silvija Pikolominija, veliki broj Srba krenuo je prema sjeveru, a seoba je ostala vezana za ime patrijarha Arsenija III Čarnojevića.
Manastirski zapisi i kasnija istoriografija govore o pustošenju naselja, strahu stanovništva od osmanske odmazde i napuštanju brojnih imanja.
Prema istorijskom tumačenju na koje ukazuje Srpski most, upravo je pražnjenje pojedinih prostora omogućilo snažnije doseljavanje stočarskih i planinskih grupa sa područja današnje sjeverne Albanije.
Arnauti u italijanskim i mletačkim izvorima
U italijanskoj i mletačkoj građi iz tog perioda naziv „Arnauti“ pojavljuje se kao posebna vojna i etnička oznaka.
Izvještaji koji se odnose na ratne operacije 1689. i 1690. godine na prostoru Kosova pominju Turke, Tatare i Arnaute, u različitim vojnim formacijama i ulogama.
Katoličku i venecijansku građu koristili su i srpski istoričari. Među njima je Jovan N. Tomić, autor rada „O Arnautima u Staroj Srbiji i Sandžaku“.
Srpski most sada ukazuje da odlomci iz knjiga pronađenih u Italiji proces doseljavanja poslije 1690. godine povezuju konkretno sa Peći, Prištinom i okolnim naseljima.
Demografska slika nije bila nepromjenljiva
Suština istraživanja, kako ga predstavlja Udruženje, jeste tvrdnja da demografska slika Kosova i Metohije kroz istoriju nije bila nepromjenljiva, već da su na nju snažno uticali ratovi, seobe i naknadna naseljavanja stanovništva.
Takvo stanovište nije novo u srpskoj istoriografiji. O promjenama etničkih odnosa nakon Velike seobe pisao je, između ostalih, i istoričar Dimitrije Bogdanović.
Srpski most, međutim, želi da istorijsku građu približi široj javnosti objavljivanjem skeniranih stranica i prevoda dokumenata.
Istorijska debata nije jednostrana
Istovremeno, postoje izvori koji bilježe albansko stanovništvo na prostoru Kosova i Metohije i prije 1690. godine. Na njih se pozivaju istoričari koji osporavaju tezu da albansko prisustvo na ovom prostoru počinje tek nakon Velike seobe.
Osmanski defteri i pojedini katolički izvještaji bilježe Albance i u ranijim periodima, dok su u austrijskom pohodu krajem 17. vijeka učestvovali i albanski ustanici, među kojima se pominju pripadnici plemena Kelmendi.
To, međutim, samo po sebi ne isključuje mogućnost kasnijih i većih talasa doseljavanja u mjesta koja su ostala opustošena poslije ratova i seoba. Upravo taj proces Srpski most želi dodatno da dokumentuje italijanskim izvorima.
Umjesto parola – dokumenti
Iz Udruženja pozivaju zainteresovane da pogledaju objavljenu dokumentaciju u rubrici „Dokumentovana istorija“.
U vremenu u kojem je pitanje Kosova i Metohije gotovo neprestano dio dnevne politike, objavljivanje starih italijanskih izvora, uz njihovo precizno citiranje, prevod i mogućnost provjere originala, pruža prostor da se o prošlosti ponovo raspravlja na osnovu istorijske građe.
Poruka Srpskog mosta je jasna: srpska strana svoje istorijsko stanovište treba da potkrepljuje dokumentima i izvorima, a ne samo kolektivnim sjećanjem.
Bonus video:
Komentari (0)